Artrose (Degeneratieve Gewrichtsaandoening)

Quick-Scan: Wat ziet de eigenaar in de praktijk?

• Stijfheid bij het opstaan of na een rustperiode, die na enkele minuten bewegen merkbaar vermindert
• Verminderde souplesse of buigingsgraad in een specifiek gewricht, bijvoorbeeld bij het opheffen van een been
• Lichte, vaak wisselende kreupelheid die toeneemt na inspanning of op harde bodem
• Zichtbare of voelbare verdikking rond een gewricht, met name kogel-, spronggewricht of knie
• Terughoudendheid bij bewegingen die het aangedane gewricht zwaar belasten, zoals scherpe wendingen of achteruit lopen

Pathofysiologie: Wat gebeurt er biologisch/veterinair van binnen?

Artrose, ook wel degeneratieve gewrichtsaandoening (DJD) genoemd, is een chronisch, geleidelijk voortschrijdend proces waarbij het gladde kraakbeen dat een gewricht normaliter soepel laat bewegen, langzaam afbreekt. Anders dan osteochondrose — een ontwikkelingsstoornis die in het eerste levensjaar ontstaat door een lokale verstoring in de kraakbeen-tot-botvorming — is artrose een verworven slijtageproces dat zich doorgaans pas op latere leeftijd manifesteert, al kan een eerdere gewrichtsblessure of een niet volledig hersteld OCD-fragment het proces al op jongere leeftijd inzetten. Herhaalde mechanische belasting, een doorgemaakt trauma of een chronische lichte instabiliteit in het gewricht leidt tot microschade aan het kraakbeenoppervlak; het gewricht reageert daarop met een lichte ontstekingsreactie (synovitis), waarbij ontstekingsenzymen in het gewrichtsvocht het kraakbeen sneller afbreken dan het lichaam het kan herstellen.

Naarmate dit proces vordert, wordt het kraakbeen dunner en verliest het zijn schokdempende functie, waardoor de onderliggende botstructuren meer direct op elkaar inwerken. Het gewricht reageert daarop met nieuwvorming van bot aan de randen (osteofyten, in de volksmond "spaat" bij het spronggewricht) en een geleidelijke versmalling van de gewrichtsspleet, zichtbaar op röntgenfoto's. Dit is een fundamenteel ander mechanisme dan bij een acute verstuiking: waar een verstuiking geneest, is kraakbeenverlies bij artrose niet omkeerbaar — behandeling is daarom altijd gericht op het vertragen van de progressie en het beheersbaar houden van de pijn en ontsteking, niet op genezing. Risicofactoren zijn onder meer hogere leeftijd, overgewicht (elke kilo extra vergroot de belasting op dragende gewrichten evenredig), een intensieve sportcarrière met veel herhaalde impact, een minder ideaal beenstand en een doorgemaakte gewrichtsblessure of OCD eerder in het leven.

Management & Rantsoen

• Laat bij aanhoudende stijfheid of kreupelheid altijd door de dierenarts onderzoeken welk gewricht is aangedaan en hoe ver het proces is gevorderd, meestal met röntgenonderzoek
• Houd het lichaamsgewicht op een gezonde conditiescore: overgewicht vergroot de mechanische belasting op aangedane gewrichten direct en versnelt de achteruitgang
• Bouw dagelijkse, gelijkmatige beweging in plaats van lange stalrust afgewisseld met incidentele zware inspanning — bewegen houdt het gewrichtskraakbeen en de omliggende spieren functioneel, terwijl piekbelasting het proces juist verergert
• Overweeg gewrichtsondersteunende supplementen (glucosamine, chondroïtine, MSM, omega-3-vetzuren) als aanvulling op, niet als vervanging van, een door de dierenarts vastgesteld behandelplan
• Bespreek met de dierenarts of ontstekingsremmende medicatie, gewrichtsinjecties of aanpassing van het beslag (bijvoorbeeld een rolbeslag) het comfort en de belastbaarheid kunnen verbeteren
• Pas het trainingsschema aan op wat het gewricht aankan: rijden op een zachtere ondergrond en het vermijden van scherpe wendingen kan verdere slijtage beperken zonder het paard volledig stil te zetten